Niềm vui sống cùng đồ gốm xưa qua chiếc chén con gà: gốm Lái Thiêu

Ra đời ở đâu?

Lái Thiêu là vùng gốm ở phía bắc trung tâm TP. Hồ Chí Minh, thuộc tỉnh Bình Dương cũ (sáp nhập vào TP. Hồ Chí Minh từ năm 2025). Là trung tâm của các lò gốm Bình Dương, nơi đây được cho là từng cung cấp đồ gốm cho cả miền Nam. Gốm Nam Bộ thịnh vượng nhất từ giữa thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20, và Lái Thiêu đã sản xuất rất nhiều đồ gốm gia dụng như ấm, chén, đĩa men trắng vẽ lam.

Được yêu thích nhất là loại chén gọi là “chén con gà Lái Thiêu”. Trên nền men trắng hơi ngả vàng, hình con gà trống, cây chuối, hoa cúc được vẽ phóng khoáng bằng màu đỏ tía, xanh lá, đen…, là đồ dùng hằng ngày trên mâm cơm của các gia đình miền Nam. Đến nay trong vùng vẫn còn một số lò gốm cổ được cho là có tuổi từ 80 đến hơn 100 năm. Tháng 11/2025, bảo tàng của tỉnh Bình Dương cũ cũng đã mở trưng bày thường trực khoảng 300 hiện vật gốm Nam Bộ.

Cách nhận biết và lựa chọn

Với gốm xưa, dù cùng hoa văn nhưng mỗi chiếc lại khác nhau ở nét vẽ và cách lên màu, chính cá tính ấy làm nên sức hút. Nhìn giá thường khó biết niên đại hay xuất xứ, nên hãy hỏi người bán “gốm thời nào, ở đâu”. Trò chuyện một lúc, bạn sẽ hiểu thêm về câu chuyện phía sau món đồ. Có người xem những vết sứt nhỏ hay chỗ bong men là dấu vết thời gian đáng trân trọng, nhưng nếu dùng để ăn uống, nên chọn món không nứt, không sứt ở miệng cho an tâm.

Cách mua và mang về

Cần lưu ý với đồ gốm rất xưa. Theo Luật Di sản văn hóa 45/2024/QH15 của Việt Nam, hiện vật có niên đại từ 100 năm trở lên được coi là “cổ vật” và bị hạn chế mang ra nước ngoài. Pháp luật chưa quy định rõ trường hợp du khách mang về làm quà lưu niệm, nhưng để an tâm, khi mua món trông có vẻ xưa hãy xác nhận niên đại, và nên tránh những món không rõ ràng. Khi mang về, hãy gói từng chiếc bằng giấy, kẹp giữa quần áo và đặt ở giữa vali.