In sắc xuân lên giấy từ vỏ cây: giấy dó và tranh Đông Hồ

Ra đời ở đâu?

Giấy dó là loại giấy làm thủ công từ vỏ cây dó. Vỏ cây được nấu, giã, rồi đánh tơi sợi hòa vào nước, xeo từng tờ một. Nhờ sợi dài đan chặt vào nhau, giấy mỏng nhưng khó rách và được cho là bền đến hàng trăm năm. Xưa kia, đây là loại giấy không thể thiếu để chép sách, viết thơ và in tranh dân gian. Làng Dương Ổ ở tỉnh Bắc Ninh phía Bắc được biết đến là trung tâm làm giấy dó, nhưng nay chỉ còn rất ít hộ giữ nghề xeo thủ công.

Tiêu biểu cho việc sử dụng giấy dó là tranh Đông Hồ, dòng tranh khắc gỗ ra đời ở làng Đông Hồ, tỉnh Bắc Ninh. Giấy được quét lớp bột vỏ điệp nghiền nhỏ, tạo nền lấp lánh đặc trưng. Màu được làm từ vật liệu tự nhiên như màu đen từ than lá tre; mỗi màu dùng một bản khắc riêng, in chồng lần lượt từng màu, cuối cùng in nét viền đen để hoàn thiện. Đề tài là những lời cầu chúc, lịch sử và cảnh sinh hoạt đời thường. Nổi tiếng có tranh Đám cưới chuột và tranh lợn mẹ với đàn con, xưa kia được treo trong nhà dịp Tết. Năm 2025, tranh Đông Hồ được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Cách nhận biết và lựa chọn

Tranh Đông Hồ in tay khi soi lên ánh sáng sẽ thấy bột điệp lấp lánh nhẹ, các lớp màu chồng lên nhau hơi lệch một chút. Có nhiều bản in máy giá rẻ, nên hãy quan sát kỹ chất giấy và cách các lớp màu chồng lên nhau. Giấy dó nay còn có nhiều sản phẩm hợp với đời sống hiện đại như sổ, bưu thiếp, lịch, phụ kiện bằng giấy, rất dễ chọn mua.

Cách mua và mang về

Đồ giấy kỵ ẩm và gấp nếp. Hãy để tranh phẳng, không cuộn, kẹp giữa bìa cứng hoặc bìa nhựa trong, đặt sát mặt lưng vali. Về nhà đóng khung, tranh sẽ là món trang trí theo mùa dùng được lâu dài. Chọn tranh con giáp làm quà năm mới cũng rất thú vị.