Thời gian làng ven sông chảy trong từng nét bút chàm: gốm Bát Tràng

Ra đời ở đâu?

Bát Tràng là làng gốm nằm bên kia sông Hồng tính từ trung tâm Hà Nội. Nghề gốm ở đây được cho là bắt đầu từ thời Lý hoặc khoảng thế kỷ 14, niên đại chính xác chưa rõ. Đến thế kỷ 15, gốm của làng đã lan rộng trong nước, và vào thế kỷ 16–17 được cho là đã theo thuyền ra nước ngoài.

Nguyên liệu là đất sét lấy từ các làng lân cận và cao lanh trắng. Gốm được tạo hình trên bàn xoay, vẽ, tráng men rồi nung trong lò. Làng có câu nói với ý “thứ nhất là cốt đất, thứ hai là men, thứ ba là lửa lò”, nhắc rằng đất, men và lửa đều không thể thiếu. Đến nay trong làng vẫn san sát xưởng và cửa hàng gốm, có cả xưởng cho khách trải nghiệm làm gốm.

Cách nhận biết và lựa chọn

Nhắc đến gốm Bát Tràng, người ta nghĩ ngay đến gốm men trắng vẽ lam, nhưng còn nhiều màu men khác: men rạn với vân nứt li ti trên bề mặt, men nâu đậm, men xanh rêu… Ở nét vẽ lam, đường nét lúc đậm lúc mảnh theo lực bút là dấu hiệu của vẽ tay. Trong những nét hơi chao nghiêng, hơn là hoa văn đều tăm tắp, ta thấy được chuyển động của bàn tay người vẽ.

Các cửa hàng gốm ở Phố cổ bày bán đủ loại, từ hoa văn truyền thống đến thiết kế men màu nhạt hợp với cuộc sống hiện đại. Cùng một hoa văn nhưng mỗi chiếc mỗi vẻ, nên hãy cầm thử vài chiếc cốc hay đĩa nhỏ để so sánh.

Cách mua và mang về

Ở Phố cổ Hà Nội có nhiều cửa hàng chuyên gốm Bát Tràng, có thể đi bộ so sánh. Nếu có thời gian, hãy ghé làng gốm để xem xưởng hoặc tự tay làm gốm, đó sẽ là kỷ niệm đáng nhớ. Đồ gốm khá nặng, nếu mua nhiều hãy nhờ cửa hàng gói thật chắc rồi bọc trong quần áo khi xếp vào vali. Quai cốc dễ sứt, nên chèn thêm khăn quanh quai cho yên tâm.